Temel Mimari ve Kentsel Elementler Üzerinden Kent Kırımı Okumak

Abstract

Sur ilçesinde 2016 yılında yaşanan çatışmalar hem bölge siyasetini hem de iç siyaseti doğrudan etkiledi. Çatışmalar, tarihi ve kültürel bir merkez olan bu ilçede uzunca bir süre sokağa çıkma yasağı ilan edilmesine sebep oldu ve bu sebeple oldukça yoğun bir çatışma deneyimi yaşandı. Kürt hareketinin hem entelektüel hem de politik merkezi olması ve tarihi ve karmaşık bir kentsel dokusunun olması, Sur'un araştırma sahası olarak seçilmesinde etkili oldu. Bu tez, bu bağlamda, kentsel çatışmalar sırasında mimari unsurların uğradığı dönüşümleri Sur ilçesi örneği üzerinden incelemektedir. Kapı, duvar, pencere gibi temel unsurların savaş zamanlarında değişen işlevleri ve anlamları analiz edilerek kentin savaş ile kurduğu ilişki anlaşılmaya ve anlatılmaya çalışıldı. Bu araştırma ile, bu kentsel elementlerin daha geniş sosyo-politik ve hukuki yapılarla kurduğu ilişkilerin insanların mikro deneyimleri ile doğrudan ilişkili olduğunu iddia ediyorum. Çatışma dönemine ve sonrasına ait hava fotoğrafları, çatışma aktörlerinin günlükleri, sosyal medya paylaşımları ve açık kaynak verileri analiz edilerek haritalamalar yapıldı ve bir dizi diyagramlar hazırlandı. Çatışmalı dönemde yayınlanan raporlar ve bazı saha gözlemleri de bunların hazırlanmasına imkân sağladı. Kentin çatışmalı bölgelerinin kent-kırıma uğraması ve sonrasındaki soylulaştırma süreci de bu bağlamda değerlendirildi. Çalışmanın bulguları, savaşın kentsel mekanları ve materyal kimliklerini nasıl yeniden tanımladığını, mimari elementlerin nasıl çatışmanın hem tanıkları hem de aktörleri haline geldiğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, bu dönüşümlerin sosyo-politik ve kültürel etkileri ile çatışma sonrası yeniden inşa sürecinde Sur'un özgün kent dokusunun korunması ve belleğin yaşatılmasına yönelik zorluklara da dikkat çekilmektedir.The conflicts that took place in Sur district in 2016 directly influenced both regional and domestic politics. These conflicts led to an extended period of curfews in this historic and cultural center, resulting in an intense conflict experience. Sur selected as a case because of its central intellectual and political position in Kurdish movement as well as its historical and complex urban fabric. Within this context, this thesis examines the transformations of architectural elements during urban conflicts, focusing on the Sur district as a case study. By analyzing the changing functions and meanings of fundamental elements such as doors, walls, and windows during wartime, the study aims to understand and narrate the relationship between the city and war. This research argues that the interactions of these urban elements with broader socio-political and legal structures are directly linked to individuals' micro-experiences. Aerial photographs from the conflict and post-conflict period, diaries of conflict actors, social media posts by the soldiers, and open-source data were analyzed to create mappings and a series of diagrams. Reports published during the conflict period and some field observations also contributed to these outputs. The urbicide experienced by conflictaffected areas and the subsequent gentrification process also evaluated within this framework. The findings of the study reveal how war redefines urban spaces and material identities, turning architectural elements into both witnesses and actors of conflict. Furthermore, the research highlights the socio-political and cultural implications of these transformations, as well as the challenges in preserving Sur's unique urban fabric and sustaining its memory during the post-conflict reconstruction process.