Kültürel Mirasın Korunmasında İdeolojik Seçicilik: Koruma Politikalarının Tarihsel ve Kavramsal Temelleri

Abstract

Bu tez, kültürel mirasın korunmasında etkili olan ideolojik seçicilik olgusunu ve karar alma süreçlerinin tarih boyunca siyasal, ekonomik ve toplumsal dinamiklerle nasıl şekillendiğini incelemektedir. Çalışmanın temel tezi, koruma eyleminin nötr ya da yalnızca teknik bir faaliyet olmadığı, aksine, iktidar yapılarının geçmişi seçme, yorumlama veya dışlama biçimleri aracılığıyla kendi meşruiyetlerini ürettikleri politik bir araç olduğudur. Araştırma, karşılaştırmalı ve tarihsel bir yöntem benimseyerek farklı dönemlerdeki karar vericilerin dini otoritelerden imparatorluklara, ulus devletlerden neoliberal kurumlara kadar hangi değerleri korumaya layık gördüklerini ve bu tercihler aracılığıyla nasıl bir ideolojik süreklilik kurduklarını analiz etmektedir. Bu yaklaşım, koruma olgusunu yalnızca fiziksel bir eylem değil, aynı zamanda yönetişim biçimleri, kimlik inşası ve kamu yararı arasındaki politik müzakere alanı olarak ele almaktadır. Tez, mimarlık, sosyoloji, ekonomi ve kültürel miras çalışmaları gibi disiplinlerden yararlanarak çok katmanlı bir kuramsal çerçeve oluşturmuştur. Arşiv belgeleri, yasal düzenlemeler ve saha gözlemleri bir araya getirilerek, koruma politikalarının politik ekonomisi ve kentsel dönüşüm üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. İstanbul'daki üç büyük kıyı dönüşüm projesi Galataport, Tersane İstanbul ve Haydarpaşa Limanı vaka çalışması olarak ele alınmış, bu projeler aracılığıyla, neoliberal kent politikalarının kültürel mirası kolektif bir bellek alanı olmaktan çıkarıp yatırım ve marka üretimi aracı hâline getirdiği ortaya konmuştur. kültürel mirasın korunmasının apolitik bir koruma faaliyeti değil, hafıza ile iktidar arasındaki dinamik bir müzakere alanı olduğunu göstermektedir. Tez, ideolojik seçiciliğin günümüzde de kültürel mirasın kaderini belirleyen en güçlü unsur olarak varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır.

This thesis investigates the ideological selectivity underlying cultural heritage conservation and the ways in which decision making processes have historically been shaped by political, economic, and social dynamics. It argues that heritage preservation is not a neutral or purely technical practice but a political instrument through which power structures legitimize themselves by selecting, interpreting, or neglecting specific layers of the past. The research adopts a comparative and historical approach to trace how different decision makers from religious and imperial authorities to modern nation states and neoliberal institutions have defined the boundaries of what is worth preserving. Through this lens, conservation emerges as a mechanism of ideological continuity, reflecting shifts in governance, identity formation, and public benefit. Drawing from interdisciplinary literature in architecture, sociology, economics, and heritage studies, the thesis constructs a methodological framework that combines qualitative and quantitative analysis. Archival documents, legal frameworks, and field observations are integrated to examine the political economy of conservation and its role in shaping urban transformation. Three major waterfront redevelopment projects in Istanbul Galataport, Tersane İstanbul, and Haydarpaşa Port serve as case studies, illustrating how neoliberal urban policies transform heritage from a collective memory resource into a tool for investment and city branding. By linking historical paradigms of decision making with contemporary urban practices, the study reveals the persistent tension between public interest, ideological representation, and economic value. Ultimately, this research demonstrates that conservation, far from being an apolitical act of protection, functions as an active field of negotiation between memory and power, where ideological selectivity continues to determine the fate of cultural heritage.