Sürdürülebilir Bir Gelecek İçin Kritik Mineraller: Türkiye Örneği

Abstract

Ülkelerin Paris Anlaşması kapsamındaki net sıfır emisyon hedeflerine rağmen, atmosferdeki insan kaynaklı sera gazı emisyonlarında artış yaşanmış, bu durum da küresel sıcaklıkların sanayi öncesi döneme kıyasla 1,1°C'nin üzerine çıkmasına ön ayak olmuştur. Enerji sektörü iklim değişikliğine katkı sağlayan başlıca etkenlerden biri olduğundan, küresel ısınmanın sınırlanması, temiz enerji teknolojilerinin yaygın olarak kullanılmasını gerektirmektedir. Ancak, fosil yakıtlardan düşük karbonlu ve yenilenebilir enerjiye geçiş, enerji jeopolitiği dinamiklerinde köklü bir değişime yol açmaktadır. Temiz enerji teknolojileri daha fazla miktarda ve çeşitli kritik minerallere ihtiyaç duyduğundan, bu mineraller net sıfır senaryolarının önemli bir bileşeni hâline gelmiştir. Fakat, kritik minerallere artan bağımlılık, sınırlı miktarları, çeşitli coğrafyalardaki yoğun mevcudiyetleri, çevre, sosyal ve yönetişim kaynaklı endişeler ve bölgesel/küresel gerilimler nedeniyle, başta enerji dâhil olmak üzere, çeşitli sektörleri etkilemektedir. Bu minerallerin artan önemi, yerli üretim, işleme, geri dönüşüm ve tedarik çeşitlendirmesini güçlendirmeyi amaçlayan kritik mineral stratejilerinin artmasına yol açmıştır. Türkiye, 2053 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşmayı ve 2030 yılına kadar emisyonlarını %41 oranında azaltmayı taahhüt etmiştir. Temiz enerji teknolojilerinin geliştirilmesi, kesintisiz bir şekilde kritik minerallere erişimi gerektiren iklim politikasının ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak, Türkiye'nin bir kritik mineral stratejisi bulunmamaktadır ve Türkiye'nin kritik mineral potansiyeli üzerine literatürde boşluk bulunmaktadır. Bu çalışma, öncelikle küresel kritik mineral arzına dair güncel bir değerlendirme ortaya koymaktadır. Ardından, Türkiye'nin kritik mineral kaynakları/rezervleri, üretimi, işlemesi, ticareti ve geri dönüşümüne ilişkin verileri analiz ederek Türkiye'nin kritik mineralleri hakkındaki literatür boşluğunu doldurmaktadır. Çalışma, Türkiye'nin zayıf yönetişim uygulamaları, yetersiz altyapısı ve teknolojileri, ilgili mevzuatlarındaki sorunlar ve bölgesel/küresel çatışmalara rağmen bazı kritik minerallerin piyasalarında önemli bir oyuncu olma potansiyeli olduğu kanısında bulunmaktadır. Son olarak, ülkenin yerli kapasitesini artırmayı ve dış tedariklere olan bağımlılığını azaltmayı amaçlayan bir yol haritası sunmaktadır.

Increasing atmospheric greenhouse gas concentrations led to global warming over 1.1°C above pre-industrial levels, despite countries' Paris Agreement commitments to net zero emission targets. As the energy sector is the largest contributor to climate change, limiting global warming necessitates the widespread adoption of clean energy technologies. Hence, the dynamics of energy geopolitics are poised for a radical change due to the transition from fossil fuels to low-carbon and renewable energy. Since clean energy technologies require a greater quantity and variety of critical minerals, they became an essential component of net zero scenarios. However, the growing reliance on critical minerals impacts various sectors, including energy, due to their finite nature, high geographical concentration, ESG concerns, and regional/global tensions. Their growing importance has driven an increase in critical mineral strategies, which aim to bolster their domestic production, processing, recycling, and supply diversification. Turkey has also committed to achieving net zero emissions by 2053 and reducing its emissions by 41% by 2030. Developing clean energy technologies is an integral part of its overarching climate policy, which requires uninterrupted access to critical minerals. However, Turkey does not have a critical mineral strategy, and there is a literature gap on Turkey's critical mineral potential. This study first provides an up-to-date snapshot of the global critical mineral supply. It then bridges the gap in the literature on Turkey's critical minerals, analyzing the data on its resources/reserves, production, processing, trade, and recycling. It affirms Turkey's potential to become a key player for some critical minerals, despite its weak governance, insufficient infrastructure and technologies, regulatory challenges, and regional conflicts. It then provides a roadmap for the country, which aims at enhancing its domestic capabilities and reducing its dependence on external supplies.