İktidar, Egemenlik ve Siyaseti Yeniden Düşünmek: Türkiye'de İHA Teknolojisinin Dispozitifi

Abstract

Bu tez, Türkiye'de 2010'ların başlarından itibaren hızla yaygınlaşan sivil amaçlı drone kullanımının egemenlik, güvenlik ve mekan üzerinden yeniden kurulan iktidar biçimlerine etkisini incelemektedir. Akademik yazın büyük ölçüde Türkiye'nin askeri İHA teknolojisine odaklanırken, bu çalışma iktidarın gündelik hayatta sivil drone'lar üzerinden nasıl işlediğini siyasi güç, mekan ve teknoloji arasındaki karşılıklı ilişkiye dayanarak analiz etmekte ve literatürde önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Michel Foucault'nun dispozitif (aygıt) kavramından hareketle, hava sahasını görünürlük (visibility) hareketlilik ve denetimin şekillendiği ve müzakere edildiği bir yönetişim alanı olarak kavramsallaştırmaktadır. Bu alan; iktidarın çeşitli yerel, bölgesel ve küresel aktörler ile yasal düzenleyici mekanizma, teknoloji ve mekan arasında, söylemsel ve söylem dışı unsurlar üzerinden dağıldığı sosyo-teknik bir sistem aracılığıyla şekillenmektedir. Devletin değişen güvenlik önceliklerine göre geliştirdiği yönetişim pratiklerinin ardındaki nedenselliği süreç takibi yöntemi ile ortaya çıkarmayı amaçlayan bu çalışma, ayrıca devlet görevlileri, hobi ve ticari amaçlı drone kullanıcıları ve drone endüstrisi temsilcileriyle gerçekleştirilen 59 yarı yapılandırılmış görüşme ve Türkiye'deki drone mevzuat ve politikalarının incelenmesi için nitel tematik analiz yöntemini uygulamaktadır. Bulgular, Türkiye hava sahasının büyük ölçüde güvenlikleştirilmiş ve parçalı yapısına dikkat çekerken, hava sahasının devlet ve devlet dışı aktörler arasında sürekli bir güvenlik ve erişim mücadelesi alanı olarak ortaya çıktığını göstermektedir.

This dissertation investigates how the rapid proliferation of drones and diverse civilian encounters with drones since the early 2010s have influenced airspace governance, reflecting broader shifts in sovereignty, security, and spatial control in Turkey. While scholarly debates remain heavily limited to Turkey's military drones, this study addresses this gap by examining how power operates through drones in everyday life by offering the first in-depth analysis of reciprocity between power, space, and civilian drone technology in domestic space. Drawing on Michel Foucault's concept of the dispositif, the dissertation develops a framework that conceptualizes airspace as a site of governance where visibility, mobility, and control are negotiated and contested through discursive and non-discursive elements of the socio-technical system that distributes power among various domestic, regional, and global stakeholders and across regulatory, technological, and spatial domains. The study conducts process tracing alongside qualitative thematic analysis, based on 59 semi-structured interviews with state officers, recreational and commercial flyers, the drone industry and the analysis of domestic drone regulations and policies to reveal causal mechanisms behind the evolution of governance practices in response to changing security imperatives. The findings demonstrate that Turkish airspace emerges as a heavily securitized and fragmented domain characterized by tension between state and non-state actors over its security and accessibility. This dissertation contributes to IR by moving beyond territorial notions of sovereignty, through emphasizing the entanglements between national, regional, and global reconfiguration of security practices and policies.